0 like 0 dislike
in Dịch tễ học by

1 Answer

0 like 0 dislike

Các định nghĩa chính thống có thể đọc trong bất kỳ sách dịch tễ học nào, và thường người đọc dễ bị ...gây nhiễu.

Để đơn giản giả định:

  • không có sai lệch gì khác, và
  • đang xét một mối liên quan X gây ra Y có mối liên quan thực sự là $OR_{XY} = 3$.
  • Z là yếu tố thứ 3 đang quan tâm có hai mức độ thấp và cao, đương nhiên Z không phải là yếu tố trung gian như định nghĩa của yếu tố gây nhiễu.
  • Z cũng gây ra Y và giả sử $OR_{ZY} \gt 1$.

Khi đó

Z là yếu tố gây nhiễu (Confounder):

  • khi Z cũng có mối liên quan với X, và sự phân bố khác nhau của Z trong các nhóm của X làm "méo mó" (gây nhiễu) mối liên quan giữa X và Y.
  • V.d. một nghiên cứu có ít đối tượng có thêm yếu tố Z sẽ cho ra mối liên quan (giữa X và Y) thấp, v.d. $OR_{XY} = 4$, so với nghiên cứu có nhiều đối tượng có yếu tố Z, v.d. sẽ cho ra ORXY = 5.
  • Tuy nhiên, khi loại bỏ ảnh hưởng của Z trong nghiên cứu (v.d. như phân tích phân tầng theo yếu tố Z), mối liên quan thực sự của X và Y sẽ trở về $OR_{XY} = 3$ bất kể là đang phân tích trong nhóm Z cao hay trong nhóm Z thấp.
    Đây cũng là lí do các phương pháp bắt cặp, hạn chế trong chọn mẫu, phân tích phân tầng có thể loại bỏ ảnh hưởng của yếu tố gây nhiễu tiềm tàng.
    Z trong trường hợp này không thay đổi ảnh hưởng của X lên Y mà chỉ làm ta không phân biệt được ảnh hưởng thực sự của X lên Y là bao nhiêu .
    Đây là điểm quan trọng để phân biệt hai khái niệm.

Z là yếu tố thay đổi ảnh hưởng (Effect modification) hay từ tương đương trong thống kê là tương tác (interaction):

  • khi Z cũng có mối liên quan với X, và sự phân bố khác nhau của Z trong các nhóm của X làm thay đổi độ mạnh mối liên quan giữa X và Y.
  • V.d. một nghiên cứu có đối tượng có thêm yếu tố Z sẽ cho ra mối liên quan (giữa X và Y) thấp hoặc cao, v.d. $OR_{XY}$ lớn hoặc nhỏ hơn 3 vì Z có thể tăng hoặc giảm ảnh hưởng của X trên Y.
  • Khi loại bỏ ảnh hưởng của Z trong nghiên cứu (v.d. cụ thể là phân tích phân tầng), mối liên quan thực sự của X và Y sẽ không trở về $OR_{XY} = 3$, mà sẽ phụ thuộc vào đang phân tích trong nhóm Z cao hay trong nhóm Z thấp.
  • Chẳng hạn $OR_{XY}$ sẽ tăng trong nhóm Z cao nếu ảnh hưởng của Z lên mối liên quan là dương và ngược lại.

Trong trường hợp này sự có mặt của Z làm thay đổi ảnh hưởng của X trên Y.

*Lưu ý các v.d. chỉ đúng với giả định cho trước ở trên.

by (100 points)